ഇന്ത്യയുടെ 100 രൂപ നോട്ടിലെ ചിത്രങ്ങളിലേക്ക് ശ്രദ്ധിച്ച് നോക്കിയാൽ അതിന്റെ മറുവശത്ത് മനോഹരമായ ഒരു പുരാതന ചരിത്ര സ്മാരകം കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നത് കാണാം. ഗുജറാത്തിലെ പഠാനിൽ സരസ്വതി നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ‘റാണി കി വാവ്’ എന്ന പ്രശസ്തമായ പടവുകിണറാണ് അത്. പുരാതന ഇന്ത്യയിലെ ജലസംരക്ഷണ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച മാതൃകകളിൽ ഒന്നാണിത്.
പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ചൗലൂക്യ അല്ലെങ്കിൽ സോളങ്കി രാജവംശത്തിലെ ഭീമൻ ഒന്നാമൻ രാജാവിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നി ഉദയമതി രാജ്ഞിയാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സ് എന്നതിലുപരി മികച്ചൊരു വാസ്തുവിദ്യാ കൽപനയായും ആത്മീയ കേന്ദ്രമായുമാണ് ഇത് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്.
ഇന്ത്യയുടെ മഹത്തായ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തെയും ചരിത്രപരമായ വാസ്തുവിദ്യാ മികവിനെയും ആദരിക്കുന്നതിനായാണ് റിസർവ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ 2018 ജൂലൈയിൽ പുറത്തിറക്കിയ ലാവെൻഡർ നിറത്തിലുള്ള 100 രൂപ നോട്ടിൽ റാണി കി വാവ് ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.
ഭൂമിക്കടിയിലേക്ക് നിർമ്മിച്ച ഒരു തലകീഴായ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ പടവുകിണർ രൂപകല്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. വെള്ളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങിപ്പോകുന്ന തരത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ഇതിന്റെ വിവിധ തട്ടുകളിലും തൂണുകളിലും ചുമരുകളിലും മനോഹരമായ കൊത്തുപണികൾ കാണാം. ഹിന്ദു দেবതകളുടെയും പുരാണ കഥാപാത്രങ്ങളുടെയും രൂപങ്ങൾ ഇതിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധമായി കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്.
2014-ൽ റാണി കി വാവിന് യുനെസ്കോയുടെ (UNESCO) ലോക പൈതൃക പദവി ലഭിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ പരമ്പരാഗത പടവുകിണർ നിർമ്മാണ രീതിയുടെ അസാധാരണമായ മാതൃകയായാണ് യുനെസ്കോ ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. പുരാതന ഇന്ത്യയിലെ മികച്ച ജലമേളമാറ്റ സംവിധാനത്തെയും പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളോടുള്ള ആദരവിനെയും ഇത് എടുത്തുകാണിക്കുന്നു. നൂറ്റാണ്ടുകളോളം കളിമണ്ണും മണ്ണും മൂടിപ്പോയിരുന്ന ഈ ചരിത്ര സ്മാരകം പടുപണി നടത്തി ഖനനം ചെയ്തെടുത്താണ് ഇന്നത്തെ രൂപത്തിൽ സംരക്ഷിച്ചു നിർത്തുന്നത്.
