2020-ൽ ഭാരത് രത്ന ഡോ. അംബേദ്കർ പുരസ്കാരം നൽകി ആദരിക്കപ്പെട്ട നടിയും നിർമ്മാതാവുമായ റിച്ച ഛദ്ദ, മുംബൈയുടെ വാസ്തുവിദ്യ, സംസ്കാരം, കടൽത്തീരം, ഭക്ഷണം എന്നിവയ്ക്ക് പുതിയൊരു കാഴ്ചപ്പാട് നൽകുന്ന ‘മുസാഫിരി’ എന്ന എട്ടു ഭാഗങ്ങളുള്ള ട്രാവൽ സീരീസിലൂടെ പുതിയൊരു യാത്ര ആരംഭിച്ചിരിക്കുകയാണ്.
ഈ സീരീസിന്റെ ആദ്യ എപ്പിസോഡ് ‘ഫുൾ സ്റ്റോപ്പ് വിത്ത് റിച്ച ആന്റ് അലി’ എന്ന ഔദ്യോഗിക യൂട്യൂബ് ചാനലിൽ അടുത്തിടെ പുറത്തിറങ്ങി. മുംബൈയുടെ വിശേഷങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുന്ന 19 മിനിറ്റ് ദൈർഘ്യമുള്ള ഈ വീഡിയോയിൽ, കലാഘോഡയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സെന്റ് പീറ്റേഴ്സ് അർമേനിയൻ പള്ളിയെക്കുറിച്ച് റിച്ച പ്രേക്ഷകർക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു.
1796-ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട മുംബൈയിലെ ഏക അർമേനിയൻ പള്ളിയായ ഇത്, ഇന്നും വളരെ നല്ല രീതിയിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു പോരുന്നുണ്ട്. ഇവിടെ എത്തുന്ന സന്ദർശകരെ സ്വീകരിക്കുന്നതും എല്ലാ ഞായറാഴ്ചകളിലും അവർക്ക് സൗജന്യമായി ഭക്ഷണം നൽകുന്നതും മലയാളി സമൂഹത്തിലെ അംഗങ്ങളാണ്. “മുംബൈ കലാഘോഡയിലെ കെട്ടിടങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു അർമേനിയൻ പള്ളി ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞാൻ ഒരിക്കലും കരുതിയിരുന്നില്ല,” ഈ ചരിത്രകേന്ദ്രം കണ്ടെത്തിയതിലെ അത്ഭുതം പങ്കുവെച്ചുകൊണ്ട് റിച്ച പറഞ്ഞു. പൂർണ്ണമായും കല്ലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ചതിനാൽ പള്ളിക്കുള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ തന്നെ തണുപ്പും വലിയൊരാശ്വാസവും അനുഭവപ്പെടുന്നതായും താരം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി ഇന്ത്യയിൽ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിച്ചപ്പോൾ, കൊൽക്കത്തയ്ക്ക് മുൻപ് സൂറത്തിലായിരുന്നു അവരുടെ ആദ്യ താവളം. അവിടെ നിന്നാണ് പിന്നീട് മുംബൈയായി മാറിയ ഏഴ് ദ്വീപുകളെക്കുറിച്ച് അവർ അറിയുന്നത്. പോർച്ചുഗീസുകാരും ബ്രിട്ടീഷുകാരും ഇവിടേക്ക് എത്തുകയും വ്യാപാരികളെ ബോംബെയിലേക്ക് (ഇന്നത്തെ മുംബൈ) സ്വാഗതം ചെയ്യുകയും ചെയ്തതോടെയാണ് അർമേനിയക്കാരും ഇവിടെയെത്തുന്നത്. ദീർഘകാലം സ്വന്തമായി ഒരു രാജ്യമില്ലാതിരുന്ന അർമേനിയക്കാർ ഭീഷണിയല്ലാത്ത കച്ചവടക്കാരായി ഇന്ത്യയിലെത്തുകയും ഹിന്ദിയും ബംഗാളിയും പഠിച്ച് ഇന്ത്യക്കാരും ബ്രിട്ടീഷുകാരും തമ്മിലുള്ള പ്രധാന കണ്ണിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അവർ ഇന്ത്യൻ സമൂഹവുമായി പൂർണ്ണമായി അലിഞ്ഞുചേർന്നു.
മുംബൈയിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത ഒരേയൊരു അർമേനിയൻ വംശജ മാത്രമേ നിലവിലുള്ളൂവെന്ന് പ്രസ്റ്റീജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ പ്രൊഫസറായ ഡോ. മിലിന്ദ് പടാൽക്കർ വെളിപ്പെടുത്തി. സെബെൽ ജോഷി എന്നാണ് ഇവരുടെ പേര്. കൂടാതെ, ഈ പള്ളിയിൽ ഞായറാഴ്ചകളിൽ നടക്കുന്ന പ്രാർത്ഥനകൾ മലയാളത്തിലാണ് നടത്തുന്നതെന്നും അവിടെ ഉപയോഗിക്കുന്ന ബൈബിൾ മലയാളത്തിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തതാണെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. ഇതുകേട്ട് റിച്ച ഏറെ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. പ്രാർത്ഥനയ്ക്കായി ആരാണോ ഞായറാഴ്ചകളിൽ പള്ളിയിലെത്തുന്നത് അവർക്ക് മലയാളി സമൂഹം ഇഡ്ഡലിയും കാപ്പിയും നൽകി സത്കരിക്കാറുണ്ട്. “മുംബൈയിലെ ഒരു അർമേനിയൻ പള്ളിയിൽ വന്ന് ഇഡ്ഡലി കഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത് എത്ര മനോഹരമായ കാര്യമാണ്,” ചിരിച്ചുകൊണ്ട് റിച്ച പറഞ്ഞു.
ചരിത്രരേഖകൾ പ്രകാരം, പള്ളിക്ക് സമീപമുള്ള അർമേനിയൻ സ്ട്രീറ്റിലാണ് അർമേനിയൻ സമൂഹം പ്രധാനമായും താമസിച്ചിരുന്നത്. അവിടെ വലിയ വീടുകളിൽ താമസിച്ചിരുന്ന അവർ കച്ചവടക്കാരായി തിളങ്ങി. പിന്നീട് ജനസംഖ്യ കുറഞ്ഞതോടെ സൂറത്തിലെ അർമേനിയൻ പള്ളി അടച്ചുപൂട്ടുകയും അവിടുത്തെ വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും സംരക്ഷണത്തിനായി മുംബൈയിലെ പള്ളിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തു. കാലക്രമേണ തകർച്ചയിലായ ഈ പള്ളി 1957-ൽ ആർക്കിടെക്റ്റ് എം. എച്ച്. അൽതൂനിയൻ ഇതേ സ്ഥലത്ത് പുനർനിർമ്മിക്കുകയായിരുന്നു. മുംബൈയുടെ ബഹുসংসാരികതയുടെയും സമ്പന്നമായ പാരമ്പര്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി സെന്റ് പീറ്റേഴ്സ് അർമേനിയൻ പള്ളി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു.
