1947 ഓഗസ്റ്റ് 15-നാണ് ഇന്ത്യ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിൽ നിന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയത്. എന്നാൽ ഈ സന്തോഷവേളയിൽ പങ്കുചേരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു; അത് ഗോവയാണ്. ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഭരിച്ചപ്പോൾ, ഗോവ നാല് നൂറ്റാണ്ടിലധികം പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു. ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി 14 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് (1961 ഡിസംബറിൽ) ഗോവയ്ക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചത്.
ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഇന്ത്യയിലെത്തുന്നതിനും രണ്ട് നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ്, 1510-ൽ അൽഫോൻസോ ഡി അൽബുക്കർക്ക് ബിജാപൂർ സുൽത്താനെ പരാജയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഗോവയിൽ പോർച്ചുഗീസ് ഭരണം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. യൂറോപ്യൻ ശക്തികളിൽ വച്ച് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം ഇന്ത്യയിൽ ഭരണം നടത്തിയത് പോർച്ചുഗീസുകാരായിരുന്നു. 1947-ൽ ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായപ്പോൾ, സമാധാനപരമായ ചർച്ചകളിലൂടെ ഗോവയെ ഇന്ത്യയോട് ചേർക്കാൻ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പോർച്ചുഗീസ് സർക്കാരുകൾ അത് നിരസിച്ചു.
തുടർന്ന്, സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനികളുടെ ദീർഘകാലത്തെ പോരാട്ടങ്ങൾക്കും നയതന്ത്ര ശ്രമങ്ങൾക്കും ശേഷം 1961 ഡിസംബറിൽ ഇന്ത്യൻ സൈന്യം ‘ഓപ്പറേഷൻ വിജയ്’ എന്ന സൈനിക നടപടി ആരംഭിച്ചു. കര, നാവിക, വ്യോമസേനകൾ സംയുക്തമായി നടത്തിയ ഈ പോരാട്ടത്തിനൊടുവിൽ, വെറും 36 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ പോർച്ചുഗീസ് സൈന്യം കീഴടങ്ങി. 1961 ഡിസംബർ 19-ന് ഗോവയിലെ 451 വർഷത്തെ വിദേശഭരണം അവസാനിപ്പിച്ച് പോർച്ചുഗീസ് ഗവർണർ ജനറൽ കീഴടങ്ങൽ കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചു.
അതുകൊണ്ടാണ് എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ 19 ഗോവ വിമോചന ദിനമായി ആചരിക്കുന്നത്. ആദ്യം കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായിരുന്ന ഗോവയ്ക്ക് 1987 മേയ് 30-നാണ് പൂർണ്ണ സംസ്ഥാന പദവി ലഭിച്ചത്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന് കീഴിലല്ലാത്തതും, തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ പോരാട്ടത്തിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായതുമായ അപൂർവ്വ ചരിത്രമാണ് ഗോവയുടേത്.
