പുരി ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിലെ രഥയാത്ര ഒഡീഷയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഹൈന്ദവ ആഘോഷങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ജഗന്നാഥ ഭഗവാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരങ്ങൾക്കുമായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ഉത്സവം എല്ലാ വർഷവും വളരെ വിപുലമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. രഥയാത്രയുടെ സമയത്ത്, ജഗന്നാഥന്റെ ‘നന്ദിഘോഷം’ എന്ന രഥം പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രശസ്തനായ ഒരു സന്യാസിവര്യന്റെ സമാധിക്ക് മുന്നിൽ ആദരസൂചകമായി കുറച്ചുസമയം നിർത്താറുണ്ട്. ഭക്തിക്ക് മതത്തിന്റെയോ സമൂഹത്തിന്റെയോ അതിർവരമ്പുകളില്ലെന്ന് തെളിയിച്ച, ജഗന്നാഥ ഭഗവാന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഭക്തന്മാരിൽ ഒരാളായ സാലബേഗയുടെ സമാധിക്ക് മുന്നിലാണ് രഥം നിർത്തുന്നത്.
മുഗൾ സൈനിക കമാൻഡറായ ലാൽബേഗിന്റെയും ഒരു ബ്രാഹ്മണ വിധവയുടെയും മകനായാണ് സാലബേഗ ജനിച്ചത്. ഒരു മുസ്ലിം കുടുംബത്തിലാണ് അദ്ദേഹം വളർന്നത്. ഒരിക്കൽ ഒരു യുദ്ധത്തിനിടെ അദ്ദേഹത്തിന് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ആ സമയത്ത് ജഗന്നാഥ ഭഗവാനോട് പ്രാർത്ഥിക്കാൻ അമ്മ അദ്ദേഹത്തോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും, തുടർന്ന് അത്ഭുതകരമായി രോഗമുക്തി നേടിയ സാലബേഗ തന്റെ ജീവിതം ഭഗവാനായി സമർപ്പിക്കുകയുമാണുണ്ടായത്. അക്കാലത്ത് ഹിന്ദു ഇതര മതസ്ഥർക്ക് പുരി ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശനമില്ലായിരുന്നിട്ടും സാലബേഗയുടെ ഭക്തി ഒട്ടും കുറഞ്ഞില്ല. ഭഗവാനോടുള്ള തന്റെ സ്നേഹം അദ്ദേഹം ഒഡിയ ഭാഷയിലുള്ള മനോഹരമായ ഭജനുകളിലൂടെയും കവിതകളിലൂടെയും പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും ഒഡീഷയിലെ രഥയാത്രകളിൽ ഭക്തർ പാടിവരുന്നു.
സാലബേഗയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകൾ നിലവിലുണ്ട്. ഒരിക്കൽ വൃന്ദാവനിൽ നിന്ന് മടങ്ങുകയായിരുന്ന അദ്ദേഹം, തനിക്ക് രഥയാത്ര കാണാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഭയന്ന് ജഗന്നാഥനോട് ഉരുകി പ്രാർത്ഥിച്ചു. സാലബേഗ എത്തുന്നതുവരെ ഭഗവാന്റെ രഥം പുരിയിലെ ഗ്രാൻഡ് റോഡിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമാധിക്ക് സമീപം അത്ഭുതകരമായി നിശ്ചലമായി നിന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ ഭക്തിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഇന്നും രഥയാത്രയുടെ സമയത്ത് ജഗന്നാഥന്റെ രഥം സാലബേഗയുടെ സ്മരണകൂടിക്ക് മുന്നിൽ അല്പസമയം നിർത്താറുണ്ട്.
യുദ്ധക്കളത്തിലെ മരണവക്ത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള രക്ഷപ്പെടലും അമ്മയുടെ ശക്തമായ വിശ്വാസവുമാണ് സാലബേഗയെ ജഗന്നാഥ ഭക്തനാക്കിയത്. അദ്ദേഹം രചിച്ച നൂറുകണക്കിന് ഭക്തിഗാനങ്ങൾ ഇന്നും ഒഡീഷയുടെ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. യഥാർത്ഥ ഭക്തിക്കും സ്നേഹത്തിനും ജാതിയുടെയോ മതത്തിന്റെയോ അതിർവരമ്പുകളില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്നതാണ് സാലബേഗയുടെ ജീവിതം. നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും, മതസൗഹാർദ്ദത്തിന്റെയും നിഷ്കളങ്കമായ ഭക്തിയുടെയും പ്രതീകമായി സാലബേഗ ഇന്നും ജനമനസ്സുകളിൽ ജീവിക്കുന്നു.
