നവംബർ 18 മുതൽ 24 വരെ ലോക ആന്റിമൈക്രോബയൽ റെസിസ്റ്റൻസ് (AMR) അവബോധ വാരം ഇന്ത്യ ആചരിക്കുമ്പോൾ, സ്വയം ചികിത്സയ്ക്കും ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളുടെ അമിതവും വിവേചനരഹിതവുമായ ഉപയോഗത്തിനും എതിരെ ഡോക്ടർമാർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയാണ്. ഇത് ആന്റിമൈക്രോബയൽ റെസിസ്റ്റൻസ് എന്ന ഗുരുതര ഭീഷണി വർദ്ധിക്കാൻ കാരണമാകുന്നു.
പനിയോ, ചുമയോ, തൊണ്ടവേദനയോ വരുമ്പോൾ പലപ്പോഴും വേഗത്തിലുള്ള ആശ്വാസത്തിനായി നമ്മൾ മരുന്നുകളും ചിലപ്പോൾ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളും തേടാറുണ്ട്. കുറിപ്പടിയില്ലാതെ പോലും ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിൽ, സ്വയം ചികിത്സയും തെറ്റായ ഉപയോഗവും ഗുരുതരമായ പ്രശ്നങ്ങളായി തുടരുന്നു. എന്നാൽ രോഗം വരുമ്പോഴെല്ലാം ആന്റിബയോട്ടിക് കഴിക്കുന്നത് ഗുണത്തേക്കാളേറെ ദോഷം ചെയ്യും.
“ഒരു ആരോഗ്യം, ഒരു പ്രവർത്തനം: ആന്റിമൈക്രോബയൽ റെസിസ്റ്റൻസ് ഇപ്പോൾ തന്നെ തടയുക” (One Health, one action: Prevent AMR now) എന്നതാണ് ഈ വർഷത്തെ ലോക AMR അവബോധ വാരത്തിന്റെ പ്രമേയം. ആന്റിമൈക്രോബയൽ റെസിസ്റ്റൻസ് തടയുന്നതിനായി മനുഷ്യന്റെ ആരോഗ്യം, മൃഗങ്ങൾ, ഭക്ഷണ വ്യവസ്ഥകൾ, പരിസ്ഥിതി എന്നിവയിലുടനീളം കൂട്ടായ പ്രവർത്തനത്തിന് ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയും (WHO) പങ്കാളികളും ചേർന്ന് തയ്യാറാക്കിയ പുതിയ ക്യാമ്പയിൻ ഗൈഡ് ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.
സൂക്ഷ്മാണുക്കൾക്ക്, മുമ്പ് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ ഫലപ്രദമായിരുന്ന മരുന്നുകളെ അതിജീവിക്കാനുള്ള ശേഷി കൈവരുമ്പോഴാണ് ആന്റിമൈക്രോബയൽ റെസിസ്റ്റൻസ് (AMR) ഉണ്ടാകുന്നത്. പ്രതിരോധശേഷി കൂടുന്തോറും അണുബാധകൾ ചികിത്സിക്കാൻ പ്രയാസമാകുകയും, മരുന്നുകൾ ഫലിക്കാതാവുകയും, രോഗികൾക്ക് ചികിത്സാ മാർഗ്ഗങ്ങൾ കുറയുകയും ചെയ്യും. ആന്റിമൈക്രോബയൽ റെസിസ്റ്റൻസിന്റെ വലിയ ഭാരം ഇന്ത്യ പേറുന്നുണ്ട്; ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇന്ത്യ. കുറിപ്പടിയില്ലാതെ നൽകുന്ന മരുന്നുകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവയുടെ എളുപ്പത്തിലുള്ള ലഭ്യത ഈ വെല്ലുവിളി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. മരുന്നുകളുടെ കാര്യത്തിൽ ഇന്ത്യക്കാർ ചെയ്യുന്ന ഏറ്റവും വലിയ തെറ്റുകളിലൊന്ന് സ്വയം ചികിത്സയാണെന്ന് പ്രാണ സെന്റർ ഫോർ ഇന്റഗ്രേറ്റീവ് മെഡിസിൻ മെഡിക്കൽ ഡയറക്ടർ ഡോ. അശുതോഷ് ശുക്ല പറയുന്നു.
വൈദ്യോപദേശം കൂടാതെ മരുന്നുകൾ കഴിക്കുന്നത് തെറ്റായ ചികിത്സയിലേക്കും, കൃത്യമായ രോഗനിർണ്ണയം വൈകുന്നതിലേക്കും, ആന്റിബയോട്ടിക് റെസിസ്റ്റൻസിലേക്കും നയിച്ചേക്കാം. മുൻപ് ഒരു രോഗത്തിന് ഡോക്ടർ കുറിച്ചുനൽകിയ ആന്റിബയോട്ടിക് പുതിയൊരു അണുബാധയ്ക്ക് അനുയോജ്യമാകണമെന്നില്ല. അതുപോലെ പനി, ചുമ, തൊണ്ടവേദന തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടാലുടൻ ആന്റിബയോട്ടിക് ആവശ്യമാണെന്ന് അർത്ഥമില്ല.
ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളുടെ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഉപയോഗത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ഐ.എം.എ (IMA) എ.എം.ആർ കമ്മിറ്റി ചെയർമാൻ ഡോ. നരേന്ദ്ര സൈനി ഊന്നിപ്പറയുകയും കുറിപ്പടിയില്ലാതെ ഇവ കഴിക്കുന്നതിനെതിരെ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഡോക്ടർ നിർദ്ദേശിക്കുമ്പോൾ മാത്രം ആന്റിബയോട്ടിക് ഉപയോഗിക്കുക എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറയുന്നത്.
ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉപകരണങ്ങളിലൊന്നാണ് ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ. ബാക്ടീരിയ മൂലമുള്ള അണുബാധകൾ ചികിത്സിക്കാൻ ഇവ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്; വലിയ ശസ്ത്രക്രിയകൾ, കാൻസർ ചികിത്സ, അവയവ മാറ്റിവയ്ക്കൽ, തീവ്രപരിചരണം (ICU) എന്നിങ്ങനെ പല ചികിത്സാരീതികളും സാധ്യമാക്കുന്നത് ഇവയാണ്. ബാക്ടീരിയകൾക്ക് ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളോട് പ്രതിരോധശേഷി ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, മുമ്പ് എളുപ്പത്തിൽ ചികിത്സിച്ചിരുന്ന അണുബാധകൾ സങ്കീർണ്ണവും ജീവന് പോലും ഭീഷണിയാകുന്നതുമായി മാറിയേക്കാം. കൂടുതൽ വീര്യമുള്ള മരുന്നുകളോ, ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളുടെ സംയോജനമോ, പാർശ്വഫലങ്ങൾ കൂടുതലുള്ള ചികിത്സകളോ ഉപയോഗിക്കാൻ ഡോക്ടർമാർ നിർബന്ധിതരായേക്കാം.
അപൂർവ്വമെങ്കിലും ഗുരുതരമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ, നിലവിലുള്ള ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളോട് പോലും പ്രതിരോധശേഷിയുള്ള അണുബാധകൾ രോഗികളിൽ ഉണ്ടാകാം. രോഗികൾ അതീവ ഗുരുതരാവസ്ഥയിലായിരിക്കുമ്പോഴോ വലിയ ചികിത്സാ നടപടികൾക്ക് വിധേയരാകുമ്പോഴോ ഇത് ഡോക്ടർമാർക്ക് മുന്നിൽ ചികിത്സാ മാർഗ്ഗങ്ങൾ വളരെ പരിമിതപ്പെടുത്തും. അതിനാൽ, ആന്റിബയോട്ടിക് റെസിസ്റ്റൻസ് എന്ന ഭീഷണി ഇന്ന് അനാവശ്യമായി ആന്റിബയോട്ടിക് കഴിക്കുന്ന വ്യക്തിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ല. ഭാവിയിൽ അണുബാധകൾ ചികിത്സിക്കാനുള്ള കഴിവിനെയും, സാധാരണയായി നാം ആശ്രയിക്കുന്ന ചികിത്സാ നടപടികളുടെ സുരക്ഷയെയും ഇത് ബാധിച്ചേക്കാം.
ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ നിർദ്ദേശിക്കുന്നതിൽ മൂന്ന് പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളാണുള്ളത്: തീരുമാനിക്കുക (Decide), തിരഞ്ഞെടുക്കുക (Select), അവലോകനം ചെയ്യുക (Review).
ഒന്നാമതായി, നിങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു ആന്റിബയോട്ടിക് ആവശ്യമുണ്ടോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുക. രോഗനിർണ്ണയം നടത്തി അണുബാധ ബാക്ടീരിയ മൂലമാണോ വൈറസ് മൂലമാണോ എന്ന് കണ്ടെത്തുകയാണ് ആദ്യപടി. ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ബാക്ടീരിയയ്ക്കെതിരെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്, വൈറസുകൾക്കെതിരെയല്ല. അതിനാൽ ജലദോഷം, പനി (ഫ്ലൂ) തുടങ്ങിയ വൈറൽ രോഗങ്ങളെ ഇവ ചികിത്സിക്കില്ല. ആന്റിബയോട്ടിക് ആവശ്യമുണ്ടോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് രോഗിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ, രോഗത്തിന്റെ തീവ്രത, മറ്റ് അപകടസാധ്യതകൾ, ക്ലിനിക്കൽ പരിശോധന, ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ മറ്റ് പരിശോധനകൾ എന്നിവ ഡോക്ടർമാർ പരിഗണിക്കുന്നു. പനി, ചുമ, തൊണ്ടവേദന എന്നിവ മാത്രമല്ല ആന്റിബയോട്ടിക് കഴിക്കാനുള്ള കാരണം. അനാവശ്യമായി കഴിക്കുന്നത് യാതൊരു ഗുണവുമില്ലാതെ ശരീരത്തെ മരുന്നിന് വിധേയമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
രണ്ടാമതായി, ഏത് ആന്റിബയോട്ടിക്കാണ് അനുയോജ്യമെന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ആന്റിബയോട്ടിക് ആവശ്യമാണെങ്കിൽ, ശരിയായത് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതും അത്രതന്നെ പ്രധാനമാണ്. സംശയിക്കപ്പെടുന്ന അല്ലെങ്കിൽ സ്ഥിരീകരിച്ച അണുബാധ, പ്രാദേശിക പ്രതിരോധ രീതികൾ, ചികിത്സാ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ, രോഗിയുടെ പ്രായം, അലർജികൾ, വൃക്കയുടെ പ്രവർത്തനം, മറ്റ് ആരോഗ്യ ഘടകങ്ങൾ എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചാണ് ഇത് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ശരിയായ ആന്റിബയോട്ടിക്, അളവ്, കഴിക്കേണ്ട ഇടവേള, ചികിത്സയുടെ കാലാവധി എന്നിവയെല്ലാം പ്രധാനമാണ്. അനുചിതമായ ആന്റിബയോട്ടിക് ഉപയോഗിക്കുന്നത് അണുബാധ ഫലപ്രദമായി ചികിത്സിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുകയും പ്രതിരോധശേഷി വളരാൻ കാരണമാവുകയും ചെയ്യും. അതുകൊണ്ടാണ് മുൻപത്തെ കുറിപ്പടിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലോ, സുഹൃത്തിന്റെയോ കുടുംബാംഗത്തിന്റെയോ നിർദ്ദേശപ്രകാരമോ, വീര്യം കൂടിയ മരുന്ന് വേഗത്തിൽ സുഖപ്പെടുത്തുമെന്ന് കരുതിയോ ഒരിക്കലും ആന്റിബയോട്ടിക് തിരഞ്ഞെടുക്കരുത്.
മൂന്നാമതായി, ആന്റിബയോട്ടിക് ഇപ്പോഴും ആവശ്യമുണ്ടോ എന്ന് അവലോകനം ചെയ്യുക. പുനഃപരിശോധനയില്ലാതെ ആന്റിബയോട്ടിക് ചികിത്സ തുടരരുത്. ലക്ഷണങ്ങൾ, രോഗശമനത്തിന്റെ പുരോഗതി, പരിശോധനാ ഫലങ്ങൾ എന്നിവ കണക്കിലെടുത്ത് 48-72 മണിക്കൂറിന് ശേഷം രോഗിയുടെ പ്രതികരണം ഡോക്ടർമാർ വിലയിരുത്തിയേക്കാം. കണ്ടെത്തലുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ആന്റിബയോട്ടിക് ഇനി ആവശ്യമില്ലെങ്കിൽ ചികിത്സ നിർത്തുകയോ, കൂടുതൽ അനുയോജ്യമായ മറ്റൊരു മരുന്നിലേക്ക് മാറ്റുകയോ, പ്രതിരോധശേഷിയോ ചികിത്സാ പരാജയമോ സംശയിക്കുന്നുവെങ്കിൽ മാറ്റുകയോ ചെയ്യേണ്ടി വന്നേക്കാം. ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ടെന്നും രോഗിക്ക് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ ചികിത്സ ലഭിക്കുന്നുണ്ടെന്നും ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.
ആന്റിബയോട്ടിക് റെസിസ്റ്റൻസ് എന്നത് ഒരു മെഡിക്കൽ പ്രശ്നം മാത്രമല്ല. അണുബാധകൾ വരാതെ തടയുക എന്നത് എ.എം.ആറിനെ നേരിടുന്നതിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്. ശുചിത്വത്തിന്റെയും അണുബാധ തടയുന്നതിന്റെയും പങ്ക് ഡോ. നരേന്ദ്ര സൈനി എടുത്തുപറയുന്നു; സുരക്ഷിതമായ വെള്ളവും ശുദ്ധമായ കൈകളും അണുബാധകൾ പടരുന്നത് തടയാനും ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളുടെ ആവശ്യകത കുറയ്ക്കാനും സഹായിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറയുന്നു. കൈ കഴുകൽ, സുരക്ഷിതമായ കുടിവെള്ളം, ശുചിത്വം, വാക്സിനേഷൻ, ഭക്ഷണ സുരക്ഷ, കൃത്യമായ അണുബാധ നിയന്ത്രണ രീതികൾ എന്നിവ അണുബാധകൾ പടരുന്നത് കുറയ്ക്കും. അണുബാധകൾ കുറയുന്നത് ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ആവശ്യമായി വരുന്ന സാഹചര്യങ്ങളും കുറയ്ക്കും.
മനുഷ്യന്റെ ആരോഗ്യം, മൃഗങ്ങളുടെ ആരോഗ്യം, പരിസ്ഥിതി എന്നിവ തമ്മിലുള്ള പരസ്പരബന്ധം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ‘വൺ ഹെൽത്ത്’ (One Health) എന്ന കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെയും എ.എം.ആറിനെ കാണേണ്ടതുണ്ട്. ഈ മേഖലകളിലെല്ലാം ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളുടെ അനുചിതമായ ഉപയോഗം വലിയ പ്രതിരോധ പ്രശ്നത്തിന് കാരണമായേക്കാം.
“ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ അമൂല്യമാണ്. അവ ദുരുപയോഗം ചെയ്യരുത്, നഷ്ടപ്പെടുത്തരുത്,” ഡോ. സൈനി പറയുന്നു. ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ മരുന്നുകൾ കുറിച്ചുകൊടുക്കുന്നതിന്റെ പ്രാധാന്യവും അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറയുന്നു; ഭാവി തലമുറകൾക്ക് ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ഫലപ്രദമായി തുടരുമോ എന്നത് ഇന്നത്തെ തീരുമാനങ്ങളാണ് നിർണ്ണയിക്കുന്നത് എന്ന് അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. “ഇന്ന് വിവേകത്തോടെ മരുന്ന് കുറിക്കുക, നാളത്തേക്കായി ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ സംരക്ഷിക്കുക,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.
എ.എം.ആറിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടത്തിന് ഡോക്ടർമാരുടെയും, രോഗികളുടെയും, ആരോഗ്യ സംവിധാനങ്ങളുടെയും, നയരൂപീകർത്താക്കളുടെയും, സമൂഹത്തിന്റെയും പ്രവർത്തനം ആവശ്യമാണ്. ഓരോ പനിക്കും, ചുമയ്ക്കും, തൊണ്ടവേദനയ്ക്കും ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ അലക്ഷ്യമായി കഴിക്കാതിരിക്കുകയോ അവയ്ക്കായി വാശി പിടിക്കാതിരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന ലളിതവും എന്നാൽ പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ ഒരു ചുവടുവെപ്പിലാണ് ഇത് ആരംഭിക്കുന്നത്. ഡോ. സൈനി പറയുന്നതുപോലെ, “ആന്റിബയോട്ടിക്കുകളുടെ ഭാവി നമ്മുടെ കൈകളിലാണ്. ഇന്നത്തെ ദുരുപയോഗം നാളെ ചികിത്സിക്കാൻ കഴിയാത്ത അണുബാധകളായി മാറാൻ നാം അനുവദിക്കരുത്.”




